Thường hằng

Từ “Khoảnh khắc” đến “Thường hằng”

Nếu “Khoảnh khắc” (2020) hướng ánh nhìn vào cái đang xảy ra trong một điểm ngắn ngủi của thời gian, thì “Thường hằng” mở ra câu hỏi ở chiều kích ngược lại: Phía sau dòng chảy biến đổi liên tục ấy, còn lại điều gì?

Trong gần 50 sáng tác mới trên chất liệu sơn mài và sơn dầu, hình ảnh mặt trời và mặt trăng trở thành những biểu tượng thị giác quan trọng. Tuy nhiên, Chân Như không coi chúng là câu trả lời tuyệt đối cho sự "bất biến". Xét đến cùng, mặt trời hay mặt trăng vẫn nằm trong thế giới của hoại diệt. Người họa sĩ chỉ “mượn” hình ảnh bền bỉ ấy của tự nhiên để gợi mở về một điều thực sự vượt khỏi vòng sinh diệt.

"Tôi mượn hai hình ảnh này để nói về những thứ không bao giờ mất đi, không bao giờ bị hoại diệt. Nó luôn thường hằng dù mọi thứ xung quanh luôn đổi thay."

Tranh thiền trong ánh sáng của Rỗng lặng và Thấu suốt

Khác với hình dung phổ biến thường gắn tranh thiền với hoa sen, mái chùa hay các biểu tượng Phật giáo quen thuộc, hội họa của Chân Như mở rộng khái niệm ấy sang mọi biểu hiện của đời sống. Với ông, vấn đề không nằm ở việc vẽ cái gì, mà ở cách người nghệ sĩ nhìn và tiếp nhận thế giới.

Thiền, dưới góc nhìn của Chân Như, là khả năng đón nhận chân thật những gì đang hiện hữu trong một tâm thế "rỗng lặng và trong suốt". Khi tâm không bị chi phối bởi định kiến, đời sống xuất hiện thế nào, người nghệ sĩ sẽ phản ánh chân thật đúng như vậy.

Hai đột phá độc bản tại triển lãm “Thường hằng”

01Dấu ấn Thangka trên nền Sơn mài Việt

Lần đầu tiên trong mỹ thuật đương đại, nghệ thuật tranh Thangka linh thiêng được thể hiện trên chất liệu sơn mài truyền thống qua sự thấu nghiệm nội tâm của một họa sĩ vẽ tranh thiền đã rèn luyện thiền định sâu sắc qua nhiều năm. Khác với sự sao chép hình thức mỹ nghệ thông thường, từng nốt màu, mảng thếp kim loại ở đây cô đọng trọn vẹn năng lượng tĩnh lặng và sự chứng nghiệm của người nghệ sĩ.

02Sơn mài vẽ bằng mười đầu ngón tay

Họa sĩ Chân Như thực hành vẽ sơn mài trực tiếp bằng 10 đầu ngón tay – không cọ vẽ, không phác thảo trung gian. Từng cái chạm, vệt vuốt truyền tải trọn vẹn nhịp đập cảm xúc và năng lượng tức thời vào chất liệu. Quá trình làm sơn mài kéo dài qua nhiều công đoạn phức tạp đồng thời trở thành quá trình rèn luyện sự "định" trong nhận thức.

Cuộc gặp giữa người thầy và sự tiếp nối

Bên cạnh các tác phẩm của Chân Như, “Thường hằng” còn giới thiệu không gian sáng tác của Định Tâm (Phan Nha Trang) và Lê Hồng Giang – hai người học trò đã có những hành trình riêng biệt để đến với nghệ thuật và thực hành cùng ông.

Sự hiện diện của hai nghệ sĩ trẻ mở ra một lớp nghĩa sâu sắc khác cho chữ “thường hằng”: Sự tiếp nối.

01Định Tâm (Phan Nha Trang)

Trở về từ sự cạn kiệt sáng tạo sau nhiều năm làm nghệ thuật độc lập, hành trình gần mười năm học thiền và sống bình dị cùng thầy Chân Như đã trả cô về với "suối nguồn" thuần khiết. Tại triển lãm này, cô mang đến các tác phẩm Thangka nhỏ và sơn mài đầu tay – đánh dấu sự bứt phá ngoạn mục của một tâm trí đã tìm thấy sự rỗng lặng.

02Lê Hồng Giang

Là một kiến trúc sư, họa sĩ và nghệ sĩ gốm (Giang là học trò đồng thời là con trai của họa sĩ Chân Như), Giang tiếp nhận từ cha không chỉ kỹ thuật mà là một cách nhìn: nhìn kiến trúc bằng cảm xúc, nhìn hội họa bằng tâm hồn, và nhìn chất liệu bằng câu chuyện ẩn sâu bên trong.

Sự tiếp nối ở đây không phải là lặp lại hay sao chép, mà là giữ cho một dòng chảy nghệ thuật và tâm thức tiếp tục sống qua thời gian.